Verdieping

Follow the progress of our research project
Over het geheel genomen bracht dit onderzoek...

Over het geheel genomen bracht dit onderzoeksproject zowel het ethische potentieel als de beperkingen naar voren van literatuur over lijden. Als we eerst kijken naar de vraag waarom lezers over lijden willen lezen, dan maakten de studies duidelijk dat mensen dit niet simpelweg doen om zichzelf beter te voelen. Mensen die graag droevige boeken lezen waren vooral geïnteresseerd in het hebben van een intens emotionele en/of een betekenisvolle ervaring. Verhalen over lijden kunnen ons op een veilige kennis laten maken met ervaringen die wij zelf (nog) niet hebben gehad en misschien nooit zullen hebben, maar die deel uitmaken van wat het is om mens te zijn. Dat zien velen als een verrijkende ervaring. Tegelijkertijd spelen bij het uitkiezen van een specifiek boek zoals Tonio ook meer alledaagse motieven, zoals nieuwsgierigheid of de behoefte om mee kunnen te praten, opgewekt door de uitgebreide media-aandacht die dit boek heeft gekregen. 

Als we dan gaan lezen over lijden, dan lijkt het inderdaad het geval, zoals Nussbaum en anderen hebben geopperd, dat de empathie die we voelen voor een personage er geregeld ook toe leidt dat we meer meevoelen met mensen die gelijkenis vertonen met dat personage. Empathie met een personage kan er verder toe leiden dat we meer gaan nadenken over wat we hebben gelezen. Hiernaast lieten de studies een mogelijk langduriger effect van lezen zien: mensen die over het algemeen hoger scoorden op een maat voor blootstelling aan literatuur, scoorden ook hoger op een van de empathische maten in elk van de studies, een bevinding die overeenkomt met eerdere studies (Mar et al., 2006; 2009). Al was dit effect niet causaal, in combinatie met de andere bevindingen is het wel een aanwijzing voor de kracht van verhalen. Een ander langduriger effect dat werd gevonden was namelijk dat een week na het lezen mensen meer geneigd waren gedachten te rapporteren over de tekst die ze hadden gelezen als dit een verhalende tekst was, dan als dit een informerende tekst was.  

Tot dusver zeggen deze uitkomsten nog niet veel over specifiek literaire teksten, ze bevestigen vooral eerdere bevindingen over effecten van verhalen. Er waren echter ook effecten specifiek voor literatuur. Voor een klein deel van de lezers leidt een literair verhaal tot diepere reflectie dan niet-literaire teksten. De beelden en scenes van literaire verhalen hebben de potentie om relatief lang in het geheugen te blijven hangen. In de studie die drie teksten met een verschillende mate van literaire stijlkenmerken vergeleek, had de tekst met de meeste “literariteit” het grootste effect op het empathisch begrip van lezers. Het mechanisme hierachter werd uit die studie niet duidelijk, maar het kan ermee te maken hebben dat de opvallende literaire stijl een rijker, meer gemengd spectrum aan emotionele reacties leek op roepen (bijv. een “bitterzoet” gevoel). Over het geheel bleek er ook een relatie te zijn tussen het waarderen van de stijl van een verhaal en het opdoen van inzichten. Dit hoeft niet specifiek te zijn voor literaire teksten – mensen kunnen ook waardering hebben voor een meer alledaagse stijl – maar het laat wel het belang van stijl zien voor lezers.  

Tot slot lieten met name de kwalitatieve studies het belang zien van het kijken naar de persoonlijke kenmerken van de lezer. De eigen persoonlijke ervaringen beïnvloeden hoe een lezer op een  tekst reageert. Hoe zij vervolgens het personage en de stijl ervaren beïnvloedt weer hun empathisch begrip voor anderen in een soortgelijke situatie. Over het algemeen leidde het lezen van langere teksten en romans in de kwalitatieve studies tot een voller begrip van depressie en bij een deel van de lezers zelfs tot het aangaan van gesprekken met kennissen over depressie. Het begrip werd voor velen in gang gezet door hun verrassing over een originele metafoor. Uit de kwalitatieve studies werd echter ook duidelijk uit de kwalitatieve studies dat mensen zonder ervaring met depressie over het algemeen veel onbegrip te overwinnen hebben als ze over depressieve personages lezen. 

Voor specifiekere informatie over de studies in dit project kunt u de artikelen die binnen dit project gepubliceerd zijn bekijken. Als u niet bij een universiteit werkt, kunt u auteursversies van deze artikelen vinden op academia.edu. U kunt ook een email sturen naar Emy: e.koopman@eshcc.eur.nl.

Sub-artikelen

Verdieping

Follow the progress of our research project
Over het geheel genomen bracht dit onderzoek...

Verbreding

Publicaties binnen het project
Artikelen over waarom mensen droevige verhalen willen lezen: